کلینیک پرسش و پاسخ فلسفه و منطق

اقسام مغالطه را تعریف کنید:

پاسخ:

برخی از اقسام مغالطه 

1- ترکیب: سرایت دادن حکم جزء به کل است.
مانند: چون این دستگاه از بهترین نوع موجود است پس این بهترین دستگاه است.
2- ایهام انعکاس: خلل و اشکال در دو جزء- یعنی موضوع در جای محمول و محمول در جای موضوع قرار گیرد یا مقدم جای تالی و تالی جای مقدم بنشیند. این مغالطه زمانی رخ می دهد که کسی گمان کند چون یک قضیه درست است عکس آنهم درست است. مانند هر عسلی زرد و سیال است. هرچه زرد و سیال است عسل می باشد.
هر ثروتمندی سعادتمند است. هر انسان سعادتمندی باید ثروتمند باشد.
در این مثالها، موجبه کلیه را به موجبه کلیه عکس کردیم، درصورتی که باید به موجبه جزئیه عکس شود.
و یا اینکه سالبه جزئیه که عکس مستوی لازم الصدق ندارد، به قضیه سالبه جزئیه عکس کنیم که دچار مغالطه شده ایم. مانند: بعضی انسانها باسواد نیستند. بعضی باسواد ها انسان نیستند.
3- مغالطه وضع تالی
در یک جمله شرطی اگر باران ببارد، زمین خیس می شود.
مقدم تالی
می توان چنین قیاسی ترتیب داد:
اگر باران ببارد زمین خیس می شود.
لیکن باران می بارد.
پس زمین خیس می شود.
که این وضع مقدم نامیده می شود و از اقسام قیاس استثنایی است.
اما اگر تالی را در مقدمه دوم اثبات کنیم و مقدم را نتیجه بگیریم مغالطه ی وضع تالی شده ایم. مانند:
اگر باران ببارد، زمین خیس می شود.
لیکن زمین خیس شده است.
پس باران باریده است.
چنانچه ممکن است زمین خیس شده باشد، ولی باران نباریده باشد و کسی بر زمین آب ریخته باشد.

البته مغالطه دارای اقسام بسیاری است که در کتابهای منطق بطور مفصل درباره ی آن بحث شده و تنها به این موارد بسنده می کنیم که در کتاب ذکر شده است.